Hoe duidelijk is ‘de’ NEN3140?

Voldoende informatie beschikbaar

Wie het Internet betreedt om meer kennis te verwerven over de Nederlandse norm 3140 kan zijn lol op. Er is véél informatie over te vinden. Prettig, maar ook lastig om juist díe informatie te selecteren die voor een individu of bedrijf van belang is. Daarom een kort en helder overzicht van de belangrijkste punten van deze norm door specialisten, aangevuld met de mening en verwachtingen van enkele installateurs.

De NEN3140 omvat een groot aantal verschillende bepalingen die lang niet allemaal voor iedere inspectie nodig zijn. BRON: UNETO-VNI

De NEN3140 omvat een groot aantal verschillende bepalingen die lang niet allemaal voor iedere inspectie nodig zijn. BRON: UNETO-VNI

Diverse organisaties bieden trainingen en cursussen aan om de kennis op het vlak van de NEN3140 in te vullen. BRON: ROVC

Diverse organisaties bieden trainingen en cursussen aan om de kennis op het vlak van de NEN3140 in te vullen. BRON: ROVC

Binnen de NEN3140 trainingen zijn de VOP (voldoend onderricht persoon) en de VP (vakbekwaam persoon) trainingen het meest populair.  BRON: ROVC

Binnen de NEN3140 trainingen zijn de VOP (voldoend onderricht persoon) en de VP (vakbekwaam persoon) trainingen het meest populair. BRON: ROVC

Workshop om experts van een verzekeringsmaatschappij meer achtergrond te geven over de normen die worden gehanteerd bij het inspecteren van installaties, zoals de NEN3140, NTA8220 en NEN1010 en de wettelijke voorschriften voor gebouwen.  BRON: AREPA Inspe

Workshop om experts van een verzekeringsmaatschappij meer achtergrond te geven over de normen die worden gehanteerd bij het inspecteren van installaties, zoals de NEN3140, NTA8220 en NEN1010 en de wettelijke voorschriften voor gebouwen. BRON: AREPA Inspe

De verdeelinrichting van een groot restaurant waar brand is ontstaan, met tot gevolg dat het restaurant dicht moest omdat ze niet konden werken. BRON: AREPA Inspexx

De verdeelinrichting van een groot restaurant waar brand is ontstaan, met tot gevolg dat het restaurant dicht moest omdat ze niet konden werken. BRON: AREPA Inspexx

Een docent die zijn studenten wilde helpen bij het studeren, deed ooit de uitspraak om in alle gevallen te beginnen met het lezen van de titel en ondertitel van het betreffende studieboek. Een opmerking die een lachsalvo aan de klas ontlokte, maar uiteindelijk moesten de meeste studenten toegeven inderdaad geen idee te hebben van de titel van het studieboek dat zij al een aantal weken in hun tas hadden. Een gemiste kans volgens de leraar. Een titel vertelt vaak al het halve verhaal en vormt direct het kader waarbinnen je de informatie moet plaatsen.

Het voorblad

Bovenstaande geldt ook voor de norm 3140. Officieel staat er op het voorblad van deze norm: ‘NEN3140 Bedrijfsvoering van elektrische installaties – aanvullende Nederlandse bepalingen voor laagspanningsinstallaties’. Wanneer we deze zin ontleden dan zien we ten eerste dat het om een norm gaat. Een norm is per definitie een hulpmiddel om aan de wetgeving te voldoen en dus nooit wettelijk verplicht. In dit geval gaat het om de Nederlandse wet die stelt dat elektrische installaties en apparaten veilig moeten zijn en dat werkzaamheden met of aan deze installaties veilig moeten kunnen worden uitgevoerd.

Kijken we verder, dan zien we dat de norm betrekking heeft op specifiek Laagspanningsinstallaties. In concretere cijfers gaat het daarbij om elektrische installaties en elektrische apparatuur tot een nominale spanning van 1000 V wisselspanning en 1500 V gelijkspanning.

Een ander belangrijk woord in de titel is ‘bedrijfsvoering’. Hiermee onderscheidt de norm zich wezenlijk van de norm NEN1010 die zich richt op het ontwerp, de aanleg, de uitbreiding of de modificatie van elektrische laagspanningsinstallaties. Met andere woorden: bij de NEN1010 gaat het uitsluitend om nieuwe installaties of belangrijke veranderingen hieraan. De NEN3140 richt zich juist op bestaande installaties en is hiermee geen product- maar meer een inspectienorm. Hij beschrijft de algemene eisen voor een veilige bedrijfsvoering van bestaande elektrische installaties en elektrische arbeidsmiddelen. Dit omvat het veilig gebruik van elektrische installaties en – arbeidsmiddelen bij de arbeid, het onderhoud, de inspectie, het beheer en het veilig werken aan of nabij installaties.

Waarom deze norm?

De NEN3140 is dus vooral bedoeld om na te gaan of de veiligheid voor de gebruiker van de elektrische installatie én zijn omgeving nog voldoet aan de wet- en regelgeving. Ook elektrische installaties zijn immers aan slijtage onderhevig. Door het gebruik zelf maar ook door vandalisme, omgevingsfactoren zoals vocht, vuil, externe trillingen, extreme temperaturen enzovoorts.

Michel Wijbrands, vakspecialist elektrotechniek bij UNETO-VNI weet: “De NEN3140 omvat een groot aantal verschillende bepalingen die lang niet allemaal voor iedere inspectie nodig zijn. Wat dat betreft is het goed om te weten dat ‘de’ NEN3140-inspectie dus eigenlijk niet bestaat, hoewel deze term nogal eens wordt gebruikt. De norm is niet meer dan een handreiking om de inspectiescope te bepalen op basis van een risico-inventarisatie waarna weer de inhoud van de inspectie is te bepalen. Daarnaast geeft de norm een praktische invulling hoe je veiligheid rondom een elektrische installatie kan organiseren. Ikzelf vind de norm vrij duidelijk maar natuurlijk blijven er altijd vragen; ik kom ze op dit moment vooral tegen over aanwijsbeleid en installatieverantwoordelijkheid. We hebben dan ook een praktijkbrochure NEN3140 opgesteld voor een praktische uitleg.”

Installateurs aan het woord

Of de norm haarscherp is of niet is niet zonder meer op te maken uit een belrondje onder installateurs. Zo geeft projectleider Elektrotechniek Ron de Gruijter van Enthoven Techniek aan: “Ik vind het wel een praktische norm. Uiteraard staan er ook zaken in waarvan je kunt denken ‘een beetje overdreven’, maar die gedachten duren tot het moment dat je een keer een incident hebt meegemaakt met elektriciteit. We werken er dus bewust mee en hebben ook een abonnement voor ‘werken-met-3140’; alhoewel ik in de praktijk best wat meer tijd zou willen hebben om me daarin te verdiepen. Of ik iets mis in de norm? Ik zou wel wat meer voorbeelden willen zien. Bijvoorbeeld eentje waarmee het verschil wordt aangegeven tussen een grondschema en een installatieschema.”

Tom van Neerven is inspecteur en monteur bij Van Dorp Installaties en werkt bij inspecties altijd volgens de NEN3140. “Ieder nieuw opgeleverd project wordt sowieso NEN1010 gekeurd waarmee de installatie op dat moment automatisch ook aan de NEN3140 voldoet. Wanneer vervolgens door bijvoorbeeld de verzekering een herkeuring wordt geëist, dan ligt daar vaak de NEN3140 aan de basis. Ik zie de norm dan ook als een veiligheidskeuring op een installatie waarbij de inspecteur – in mijn beleving – naar de veiligheid van de installatie op dat moment moet kijken. Ik denk echter niet dat de norm eenduidig is. Niet elke inspecteur verstaat onder de NEN3140 hetzelfde waardoor je regelmatig rapporten tegenkomt die verschillend worden beoordeeld en zelfs het verschil kunnen betekenen tussen goed- en afkeur. Meer eenduidigheid over wat de fout nu is en in welke categorie een bepaald gebrek wordt geschaald zou wat mij betreft meer duidelijkheid bieden.”

Opleidingen en trainingen

Diverse organisaties bieden trainingen en cursussen aan om de kennis op het vlak van de NEN3140 in te vullen. Vanuit UNETO-VNI wordt verwezen naar www.etalage.otib.nl waarin ook een groot aantal cursussen te vinden is die betrekking heeft op de installatietechniek, waaronder een tiental die samenhangen met de NEN3140.

De markt trekt aan

Een andere aanbieder van trainingen en cursussen is Arepa Inspexx die naast keurmeester- en technische vaktrainingen ook een viertal NEN 3140 trainingen in het pakket heeft. Ed Jalink, directeur: “Wij merken dat de markt weer aantrekt, waardoor er meer aandacht en geld wordt besteed aan het opleiden van personeel. De aanvragen nemen dan ook toe, zowel voor de standaard trainingen als ‘in company op maat trainingen’. Binnen de NEN3140 trainingen zijn de VOP (voldoend onderricht persoon) en de VP (vakbekwaam persoon) trainingen het meest populair. Dit komt omdat bij veel bedrijven, waar wordt gewerkt aan elektrische installaties, het bewustzijn aanwezig is dat medewerkers goed geschoold zijn om veilig te kunnen werken. Een goede training zorgt ervoor dat de betreffende mensen beter gaan nadenken waardoor het werk uiteindelijk ook echt veiliger wordt.

Daarbij denk ik dat het er bij de kennis van NEN3140 niet alleen om gaat hoe een installateur deze norm hanteert voor zijn eigen werkzaamheden, dat zit meestal wel goed. Het gaat er meer om hoe hij omgaat met de aanvragen ten aanzien van het inspecteren van installaties en arbeidsmiddelen van klanten. Zo is het onder andere belangrijk om veiligheid bespreekbaar te maken bij klanten die ook te maken hebben met de toepassing van de NEN3140. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een conciërge op een school die ook elektrotechnische werkzaamheden uitvoert, zoals het vervangen van de lichtbronnen, armaturen, schakelmateriaal of smeltpatronen. Ook híj dient te zijn opgeleid en aangewezen als minimaal Vakbekwaam persoon.”

Uitbesteden of zelf doen?

Drs. Richard Winter, directeur bij Euronorm vult aan: “Bij ons is de inspectie elektrische arbeidsmiddelen en implementatie van NEN3140 het belangrijkst. Sommige bedrijven besteden inspecties uit, maar anderen willen het zelf doen. Bijvoorbeeld uit kostenbesparing, leegloop maar ook uit flexibiliteit en in enkele gevallen omdat de te inspecteren middelen verspreid in de Benelux staan en gekoppeld zijn aan onderhoudscontracten. Daarnaast is de implementatie van NEN3140 vaak lastig.”

Tot slot vertelt Wilfred Seesink, productmanager bij ROVC Technische Opleidingen over zijn visie op trainingen en NEN3140. “De werkgever heeft een zorgplicht in het kader van veilig werken en daarmee de implementatie van NEN3140 binnen de organisatie. Het aanwijsbeleid (inclusief bijbehorende taken en verantwoordelijkheden) is daarvan een direct uitvloeisel. Vaak blijft de effectieve en praktische vormgeving hiervan beperkt tot een registratie van een gevolgde NEN3140-training. Dat is een mooi begin, maar daarmee ben je er als werkgever nog niet. Om die reden besteden wij binnen onze trainingen expliciete aandacht aan het in de praktijk brengen van de opgedane theoretische kennis. En verder zijn er op onze site diverse handige downloads beschikbaar die te maken hebben met de NEN3140. Bijvoorbeeld de whitepaper ‘Veiligheidsnormen voor de elektrotechniek uitgelegd’ en de ‘NEN3140 poster’.” Inderdaad informatie genoeg…

Resumé

Belangrijk dus, de NEN3140. Om mens en omgeving te beschermen tegen alle schade en letsel die kan worden veroorzaakt door elektrische laagspanningsapparatuur die niet in orde is. En hoe zit het met de ‘indianenverhalen? Michel Wijbrands: “De laatste tijd doen er wat verhalen de ronde over juridische aansprakelijkheid. In het kort wordt hier gesteld inspectiebedrijven (gedeeltelijk) aansprakelijk worden gesteld wanneer bij de klant er geen formeel aangestelde installatieverantwoordelijke beschikbaar is. Dit omdat het inspectiebedrijf de scope van de inspectie bepaalt. De NEN3140 is echter zo opgezet dat het inspectiebedrijf samen met een installatieverantwoordelijke bij de klant (persoon met verstand van zaken) een risico-inventarisatie maakt en op basis hiervan de punten bepaalt waarop wordt geïnspecteerd. Dit is echter lastig wanneer de installatieverantwoordelijke bij de klant een leek is maar niet onmogelijk; ook zonder formeel aangewezen installatieverantwoordelijke kun je prima de juiste vragen stellen om een inspectie te bepalen. Wie hierover meer wil weten kan onder andere kijken op onze website waar een leidraad voor dit probleem is te vinden.”

Over de auteur

  • Ing. M. de Wit - Blok

  • Reacties op dit artikel

    Er zijn nog geen reacties geplaatst.

    Plaats een reactie

    U plaatst een reactie als gast

    Agenda

    TIP!

    Evenementen

    Laatste Uitgave

    Elektropraktijk 3 | juni 2018

    Elektropraktijk 3 | juni 2018